Terwijl media als NOS en NRC hun Rusland-correspondenten terug moeten halen omdat ze hun werk niet meer veilig kunnen doen, worden door het Kremlin nep-journalisten ingezet zoals Hillebrand, Van Amerongen en Van den Ende. Het is een bekende Russische tactiek, zegt Lisa Gaufman, universitair docent Russisch discours en politiek aan de RUG. 'Je ziet vaak een "Oekraïense politicus" of "Amerikaans journalist" op Russische staatstelevisie die duidelijk een zeer pro-Kremlin-standpunt hebben. Zij moeten aantonen dat het Kremlin-perspectief internationale aantrekkingskracht heeft", zegt Gaufman. "In Rusland hebben mensen de neiging de massamedia niet te geloven vanwege de staatscontrole, dus het hebben van deze "onafhankelijke journalisten", vooral uit "het Westen", wordt verondersteld geloofwaardigheid aan de regering te geven."
'Onafhankelijke journalisten ' en "internationale waarnemers ' worden gebruikt om de boodschap van het Kremlin door te drukken of om Russische acties te legitimeren, zoals schijnreferenda", onderschrijft onderzoeker Roman Osadchuk van de Amerikaanse denktank Atlantic Council. 'Dat laatste zien we sinds enkele jaren. Het eerste heeft een lange geschiedenis, die teruggaat tot de Sovjettijd".
Geen onafhankelijke verslaggeving meer dus, maar nep-journalisten die Russische propaganda verspreiden. Door wie de Nederlanders worden aangestuurd is niet duidelijk. Volgens Oekraïense inlichtingendiensten zou het Russische ministerie van Defensie achter de propaganda zitten, laat Osadchuk weten. Dat bleek ook uit eerder gelekte documenten van een 'persreis" door Oekraïne waar verschillende buitenlandse "journalisten" aan deelnamen, waaronder Sonja van den Ende.
'Hoewel er geen ander hard open-source bewijs is dat deze "journalisten ' of pro-Kremlin bloggers specifiek worden aangestuurd door het Russische Ministerie van Defensie, suggereert hun deelname aan een dergelijk evenement enige betrokkenheid en connectie van deze individuen met de Russische staat of aan de staat gelieerde actoren", stelt Osadchuk.
'De Russische autoriteiten geven hen (de buitenlandse 'journalisten ', red.) graag een platform en toegang tot plekken waar ze normaal gesproken nooit zouden komen. Sonja van den Ende mocht bijvoorbeeld een speech houden voor de VN-Veiligheidsraad. Die kans zou ze via de Nederlandse regering nooit hebben gehad", zegt Gaufman. 'Sommige van mijn collega 's noemen deze individuen "useful idiots", maar ik denk dat ze precies weten wat ze doen, gedreven door ijdelheid of hun eigen overtuigingen of beide."